Draga Ljočić
I Draga Ljočić je bila prva srpska doktorka, feministkinja i suffragetkinja, kao i jedna od najistaknutijih zagovornica prava žena u Srbiji. Njena borba za profesionalnu jednakost, socijalnu pravdu i politička prava žena ostavila je dubok trag u srpskom društvu.
Opšte biografske informacije
Rođena je 22. februara 1855. godine u Šapcu, kao peta kćerka trgovca Dime i Marije Ljokić. Njena porodica je bila aromunskog porekla, doselivši se u Šabac iz Makedonije oko 1820. godine. Osnovno obrazovanje završila je u rodnom gradu, a Višu žensku školu u Beogradu. Nakon završetka liceja, 1872. godine, postala je prva srpska žena koja se upisala na medicinski fakultet — na Univerzitet u Cirihu — što je u to vreme bio izuzetan uspeh za žene i revolucionarno dostignuće u periodu kada je pristup višem obrazovanju ženama u Evropi bio veoma ograničen. Tokom studija u Cirihu, susrela se sa ruskim studentkinjama i nihilistkinjama, čije su ideje o socijalnoj pravdi i ženskoj emancipaciji duboko uticale na njena politička i društvena uverenja. Preminula je 5. novembra 1926. godine u Beogradu i sahranjena je na Novom groblju.
Karijera
Kada je izbio srpsko-turski rat 1876. godine, Draga Ljočić je prekinula studije da bi se pridružila srpskoj vojsci kao bolničarka. Za izuzetnu hrabrost u bici kod Šumatovca, odlikovana je činom poručnika, čime je postala jedna od prvih ženskih oficira u srpskoj vojsci. Posle rata, vratila se u Cirih i diplomirala 1879. godine sa disertacijom pod naslovom „Doprinos operativnoj terapiji uterinih fibromioma“, čime je postala prva žena lekarka u Srbiji. Po povratku u Srbiju, suočila se sa značajnim preprekama pri zapošljavanju u državnom sektoru. Ministarstvo unutrašnjih poslova uporno je odbijalo da prizna njen diplomu dok se lično kraljica Natalija nije umešala. Tek nakon pozitivne procene njene profesionalne kompetencije, dobila je dozvolu da otvori privatnu praksu.
Godine 1881. zaposlila se u Opštoj državnoj bolnici u Beogradu kao pomoćna lekarka. Ipak, uskraćena su joj jednaka prava sa muškim kolegama — dobijala je manju platu, nije imala pravo na unapređenje niti na penziju. Njena profesionalna doprinos posebno je bio značajan tokom Srpsko-bugarskog rata (1885), kada je služila kao jedina lekarka u tri beogradske bolnice.
Borba za jednakost
Draga Ljočić je neumorno radila na ostvarivanju profesionalne jednakosti između muškaraca i žena u medicini. Godine 1889. podnela je zahtev Ministarstvu unutrašnjih poslova za jednaka prava, ali se suočila sa snažnim otporom. Argumenti službenika tog vremena odražavali su duboko ukorenjenu mizoginiju:
„Žena, po svojoj prirodi, mora se osloniti na jačeg muškarca.“
Uprkos preprekama, nastavila je borbu, obraćajući se čak i kralju Milanu i Državnom savetu. Ipak, iste 1889. dobila je otkaz iz državne službe. Nakon toga, vodila je uspešnu privatnu lekarsku praksu, lečeći siromašnu decu — posebno devojčice — besplatno. Nakon decenija borbe, krajem 1924. konačno je stekla pravo na penziju.
II Ratna služba Tokom Srpsko-bugarskog rata, Balkanskih ratova i Prvog svetskog rata služila je kao lekarka ravnopravno sa svojim muškim kolegama. Posebno se istakla tokom Balkanskih ratova, radeći u Klinici za civilno i siromašno stanovništvo i u bolnici Nikole Spasića.
Filantropija
Draga Ljočić je bila velika humanitarka. Godine 1904. osnovala je Materinsko društvo za brigu o napuštenoj deci i postala njegova prva predsednica. Uprkos javnoj kritici koja je tvrdila da takva društva „podstiču nemoral“, uspešno je obezbedila dom za napuštenu decu i finansijsku podršku od Beogradske opštine. Takođe je bila jedna od osnivačica Udruženja žena lekara Beograda 1919. godine, koje je radilo na osnivanju bolnice za žene i decu. Iako nije doživela otvaranje bolnice, ista je počela sa radom 1929. godine, nazvana po škotskoj lekarki Elsie Inglis. Kao posvećena feministkinja i socijalistkinja, suosnovala je Srpski narodni ženski savez (1906) i zalagala se za žensko pravo glasa — podnela je peticiju za izjednačenje glasačkih prava 1911. godine.
Pisanje i obrazovni rad
Prevela je delo Raising Young Children dr Marije Manaseine sa ruskog jezika, sa ciljem da edukuje majke o pravilnim praksama odgajanja dece. Pisala je članke iz oblasti ginekologije i pedijatrije i radila kao pomoćna urednica Srpskog arhiva za opštu medicinu.
Privatni život
Bila je udata za Rašu Miloševića, jednog od osnivača Narodne radikalne stranke. Zadržala je svoje devojačko prezime — što je bilo izuzetno za tadašnje srpsko društvo. Imali su petoro dece. Njena ćerka Radmila sledila je majčin primer i diplomirala medicinu u Cirihu. Draga je bila poznata po tome što je živela u zgradi na mestu gde se danas nalazi Hotel Moskva. U konzervativnoj Srbiji 19. veka, bila je poznata po nošenju muške kape i zadržavanju prezimena posle udaje — oba su bila radikalna čina za to vreme. Ove odluke simbolizovale su njenu odbijenost da se povinuje patrijarhalnim očekivanjima i činile je odmah prepoznatljivom u Beogradu.
Draga Ljočić bila je više od prve srpske lekarke — bila je hrabra feministkinja, vojna medicinska sestra, filantropkinja i neumorna zagovornica profesionalne jednakosti. Njeno putovanje od studija u Cirihu do suočavanja sa institucionalnom pristrasnošću u Srbiji pokazuje izuzetnu odlučnost. Njen aktivizam, profesionalni uspesi i nasleđe brige za žene i decu učvršćuju njen položaj kao transformativne ličnosti u medicinskoj i društvenoj istoriji.