Draga Ljočić
I Draga Ljočić bila je prva srpska doktorica, feministkinja i suffragetkinja, te jedna od najistaknutijih zagovornica prava žena u Srbiji. Njena borba za profesionalnu jednakost, socijalnu pravdu i politička prava žena ostavila je dubok trag u srpskom društvu.
Opšte biografske informacije
Rođena je 22. februara 1855. godine u Šapcu, kao peta kćerka trgovca Dime i Marije Ljokić. Njena porodica bila je aromunskog porijekla, doselivši se u Šabac iz Makedonije oko 1820. godine. Osnovno obrazovanje završila je u rodnom gradu, a Višu žensku školu u Beogradu. Nakon završetka liceja, 1872. godine, postala je prva srpska žena koja se upisala na Medicinski fakultet Univerziteta u Cirihu — što je u to vrijeme bio izuzetan uspjeh za žene i revolucionarno dostignuće u periodu kada je pristup višem obrazovanju ženama u Evropi bio vrlo ograničen. Tokom studija u Cirihu, susrela se sa ruskim studentkinjama i nihilistkinjama, čije su ideje o socijalnoj pravdi i ženskoj emancipaciji duboko uticale na njena politička i društvena uvjerenja. Preminula je 5. novembra 1926. godine u Beogradu i sahranjena je na Novom groblju.
Karijera
Kada je izbio Srpsko-turski rat 1876. godine, Draga Ljočić prekinula je studije da bi se pridružila srpskoj vojsci kao bolničarka. Za izuzetnu hrabrost u bici kod Šumatovca odlikovana je činom poručnika, čime je postala jedna od prvih ženskih oficira u srpskoj vojsci. Po završetku rata, vratila se u Cirih i diplomirala 1879. godine sa disertacijom pod naslovom „Doprinos operativnoj terapiji uterinih fibroma“, čime je postala prva žena-ljekarka u Srbiji. Po povratku u Srbiju suočila se sa značajnim preprekama pri zapošljavanju u državnom sektoru. Ministarstvo unutrašnjih poslova uporno je odbijalo da prizna njenu diplomu dok se lično kraljica Natalija nije umešala. Tek nakon pozitivne procjene njene profesionalne kompetencije, dobila je dozvolu da otvori privatnu praksu.
Godine 1881. zaposlila se u Opštoj državnoj bolnici u Beogradu kao pomoćna doktorica. Ipak, uskraćena su joj jednaka prava sa muškim kolegama — dobijala je manju platu, nije imala pravo na unapređenje niti na penziju. Njen profesionalni doprinos bio je posebno značajan tokom Srpsko-bugarskog rata (1885), kada je služila kao jedina ljekarka u tri beogradske bolnice. Borba za jednakost Draga Ljočić je neumorno radila na ostvarivanju profesionalne jednakosti između muškaraca i žena u medicini. Godine 1889. podnijela je zahtjev Ministarstvu unutrašnjih poslova za jednaka prava, ali se suočila sa snažnim otporom. Argumenti službenika tog vremena odražavali su duboko ukorijenjenu mizoginiju: „Žena, po svojoj prirodi, mora se osloniti na jačeg muškarca.“ Uprkos preprekama, nastavila je borbu, obraćajući se čak i kralju Milanu i Državnom savjetu. Ipak, iste 1889. dobila je otkaz iz državne službe. Nakon toga, vodila je uspješnu privatnu ljekarsku praksu, liječeći siromašnu djecu — posebno djevojčice — besplatno. Nakon decenija borbe, krajem 1924. konačno je stekla pravo na penziju.
II Ratna služba Tokom Srpsko-bugarskog rata, Balkanskih ratova i Prvog svjetskog rata služila je kao ljekarka ravnopravno sa svojim muškim kolegama. Posebno se istakla tokom Balkanskih ratova, radeći u Klinici za civilno i siromašno stanovništvo i u bolnici Nikole Spasića.
Filantropski rad
Draga Ljočić je bila velika humanitarka. Godine 1904. osnovala je Materinsko društvo za brigu o napuštenoj djeci i postala njegova prva predsjednica. Uprkos javnoj kritici koja je tvrdila da takva društva „podstiču nemoral“, uspješno je obezbijedila dom za napuštenu djecu i finansijsku podršku od Beogradske opštine.
Također je bila jedna od osnivačica Udruženja žena ljekara Beograda 1919. godine, koje je radilo na osnivanju bolnice za žene i djecu. Iako nije doživjela otvaranje bolnice, ista je počela sa radom 1929. godine, nazvana po škotskoj doktorici Elsie Inglis. Kao posvećena feministkinja i socijalistkinja, suosnovala je Srpski narodni ženski savez (1906) i zalagala se za žensko pravo glasa — podnijela je peticiju za izjednačenje glasačkih prava 1911. godine.
Pisanje i obrazovni rad
Prevela je djelo Raising Young Children dr Marije Manaseine sa ruskog jezika, sa ciljem da edukuje majke o pravilnim praksama odgajanja djece. Pisala je članke iz oblasti ginekologije i pedijatrije i radila kao pomoćna urednica Srpskog arhiva za opštu medicinu. Politički angažman Draga Ljočić bila je jedna od prvih feministkinja i sufragetkinja u Srbiji. Suosnovala je Srpski narodni ženski savez 1906. godine i javno se zalagala za žensko pravo glasa. Na Drugoj opštoj skupštini Saveza 1911. godine podržala je inicijativu da se podnese peticija za univerzalno pravo glasa za muškarce i žene. Privatni život
Bila je udata za Rašu Miloševića, jednog od osnivača Narodne radikalne stranke. Zadržala je svoje djevojačko prezime — što je bilo izuzetno za tadašnje srpsko društvo. Imali su petoro djece. Njena kćerka Radmila sledila je majčin primjer i diplomirala medicinu u Cirihu. Draga je bila poznata po tome što je živjela u zgradi na mjestu gdje se danas nalazi Hotel Moskva. U konzervativnoj Srbiji 19. vijeka, bila je poznata po nošenju muške kape i zadržavanju prezimena nakon udaje — oba su bila radikalna čina za to vrijeme. Ove odluke simbolizovale su njenu odbijenost da se povinuje patrijarhalnim očekivanjima i činile je odmah prepoznatljivom u Beogradu. Draga Ljočić bila je više od prve srpske doktorice — bila je hrabra feministkinja, vojna medicinska sestra, filantropkinja i neumorna zagovornica profesionalne jednakosti. Njeno putovanje od studija u Cirihu do suočavanja sa institucionalnom pristrasnošću u Srbiji pokazuje izuzetnu odlučnost. Njen aktivizam, profesionalni uspjesi i nasljeđe brige za žene i djecu učvršćuju njen položaj kao transformativne ličnosti u medicinskoj i društvenoj istoriji.